Summary: An inspiring folklore tale about a pampered prince banished by his father to learn wisdom and face the realities of life. During his journey, he shows profound empathy and mercy: sparing a mother deer, cutting a piece of his own flesh to satisfy a hungry snake, and saving a helpless frog’s life. Unknown to him, these three creatures assume human forms as his devoted sister and brothers. When a wicked king and his scheming jester subject the prince to deadly challenges, his enchanted companions use their abilities to bring glowing valley flowers, sea pearls, and heavenly nectar from the underworld to save him. Ultimately, the creatures reveal their true identities, teaching the newly enlightened prince that even wild beasts never forget an act of kindness
हिंदी सारांश : अत्यधिक लाड़-प्यार से बिगड़े एक राजकुमार को उसका पिता समझदार बनने के लिए महल से निष्कासित कर देता है। यात्रा के दौरान राजकुमार एक हिरणी पर दया करता है और एक मेंढक की जान बचाने तथा सांप की भूख मिटाने के लिए अपनी जांघ का मांस काटकर दे देता है। वे ही तीनों मूक प्राणी भाई-बहन का रूप धरकर राजा की कठिन व घातक परीक्षाओं में राजकुमार की रक्षा करते हैं। पशु-पक्षियों की यह कृतज्ञता राजकुमार को दया और सच्चे जीवन-मूल्यों का अमूल्य पाठ पढ़ाती है।
खालील कथा वाचा
केवळ सुखाच्या व संपत्तीच्या गोतावळ्यात वाढून माणसाला जीवनाचे खरे मर्म कधीही समजत नाही; त्यासाठी संघर्षाचे आणि अनुभवांचे टक्के-टोणपे खावे लागतात. पूज्य साने गुरुजींनी ‘राजपुत्र आणि त्याचे मित्र’ या रूपककथेतून एका उद्धट राजपुत्राचा सुजाण आणि दयाळू राजा होण्यापर्यंतचा मन हेलावून टाकणारा प्रवास मांडला आहे. माणसापेक्षा मुक्या पशू-पक्ष्यांच्या ठायी असलेली कृतज्ञतेची भावना किती श्रेष्ठ असते, हे उलगडून दाखवणारी ही कथा मनाला अंतर्मुख करणारी आणि भूतदयेची शिकवण देणारी आहे.
एका राज्यात अतिलाडाने बिघडलेल्या आपल्या एकुलत्या एका राजपुत्राला शहाणपण शिकवण्यासाठी राजाने त्याला तात्काळ राज्यातून निघून जाण्याची आज्ञा दिली. मातेने अत्यंत मायेने दिलेल्या चार लाडवांच्या आणि पित्याच्या आशीर्वादाच्या बळावर तो धनुष्यबाण घेऊन अज्ञात प्रवासाला निघाला. प्रवासात भूक लागल्यावर त्याने एक लाडू फोडला, तेव्हा त्यात रत्न पाहून त्याला मातेच्या ममतेची जाणीव झाली. पुढे पाडसांसह खेळणाऱ्या एका हरिणीला मारण्यासाठी ताणलेला बाण त्याने आपल्या आईच्या प्रेमाची आठवण येऊन मागे घेतला. पुढे जाताना त्याला एक निष्पाप स्त्री भेटली, जिने स्वतःहून त्याची बहीण होण्याचे मान्य केले.
दोघे पुढे जात असताना एका सापाच्या मुखात अडकलेल्या बेडकाचे केविलवाणे ओरडणे राजपुत्राच्या कानी पडले. बेडकाचे प्राण वाचवताना सापाची भूकही शमली पाहिजे या उदात्त हेतूने राजपुत्राने तलवारीने स्वतःच्या मांडीचे मांस कापून सापापुढे फेकले, ज्यामुळे सापाची भूक भागली आणि बेडूकही सुरक्षित राहिला. बहिणीने प्रेमाने जखमेवर औषधी पाला बांधला. पुढे आणखी दोन अनोळखी तरुण त्यांना येऊन मिळाले आणि त्यांनी राजपुत्राला आपला मोठा भाऊ मानले. उर्वरित लाडवांमधील रत्ने विकून त्या दोघा भावांनी एका नव्या शहरात भव्य राजवाडा, हत्ती, घोडे आणि नोकरचाकरांची व्यवस्था करून राजपुत्राची थाटामाटात मिरवणूक काढली.
त्या नगराच्या राजाचा एक कपटी खुशमस्कऱ्या होता; त्याने राजपुत्राच्या देखण्या बहिणीला पाहून राजाचे कान भरले आणि मागणी घालण्यास सांगितले. बहिणीने नकार देताच, खुशमस्कऱ्याच्या सांगण्यावरून राजाने राजपुत्राला अंधाऱ्या दरीतील पांढरी फुले आणणे, समुद्रात हरवलेली राणीच्या नथीचे मोती आणणे आणि स्वतः सरणावर जळून स्वर्गातील वडिलांचा निरोप आणणे अशा तीन अशक्य व जीवघेण्या अटी घातल्या. परंतु राजपुत्राच्या त्या भावंडांनी अलौकिक रूपे धारण करून त्याला प्रत्येक संकटातून वाचवले. बहिणीने हरिणीचे रूप घेऊन दरीतील चमचमणारी फुले आणली; पहिल्या भावाने बेडूक बनून समुद्राच्या तळाशी जाऊन मोत्यांचे ढीग आणले; आणि दुसऱ्या भावाने पाताळात नाग बनून अमृताचे थेंब आणून जळालेल्या राजपुत्राला राखेतून पुन्हा जिवंत उभे केले.
दुष्ट खुशमस्कऱ्याचा अंत झाल्यावर राजपुत्र त्या भावंडांसह ते राज्य सोडून निघाला, तेव्हा त्या तिघांनी आपले मूळ रूप प्रकट केले. ज्या सापाची त्याने भूक शमवली होती तो पहिला भाऊ होता, ज्या बेडकाचे प्राण त्याने वाचवले होते तो दुसरा भाऊ होता आणि ज्या हरिणीला त्याने मारले नव्हते तीच त्याची बहीण होती. “आम्ही पशू असलो तरी तुमचे उपकार कधीही विसरणार नाही,” असे सांगत कृतज्ञतेने नतमस्तक होऊन तिघेही आपापल्या जगात निघून गेले. मुक्या प्राण्यांच्या ठायी असलेली ही अथांग कृतज्ञता पाहून राजपुत्राचे डोळे पाणावले आणि शहाणपणाचे व करुणेचे खरे धडे शिकून तो आपल्या राज्यात परतला. राजा-राणीने मुलाचे शहाणपण पाहून त्याला आनंदाने सिंहासनावर बसवले आणि राजपुत्राने उत्तम कारभार चालवून सर्व प्रजेला सुखी केले.